Chemotherapie kan verschillende bijwerkingen veroorzaken, zoals vermoeidheid, misselijkheid, haaruitval en veranderingen aan de huid. Welke bijwerkingen je ervaart, hangt af van het type chemotherapie, de dosering en je persoonlijke gezondheid. Niet iedereen heeft last van dezelfde klachten, en de ernst verschilt van persoon tot persoon. In dit artikel lees je meer over de meest voorkomende bijwerkingen, wanneer je contact opneemt met je behandelteam en hoe klachten soms verlicht kunnen worden.
Welke lichamelijke klachten komen het vaakst voor bij chemotherapie?
De meest voorkomende lichamelijke klachten bij chemotherapie zijn vermoeidheid, misselijkheid, haaruitval, verminderde eetlust en veranderingen aan de huid of slijmvliezen. Deze bijwerkingen ontstaan omdat chemotherapie niet alleen kankercellen aanpakt, maar ook gezonde, snel delende cellen in het lichaam kan beïnvloeden.
Veel mensen herkennen de volgende klachten tijdens een chemotherapiekuur:
- Vermoeidheid: een zwaar, uitgeput gevoel dat niet verdwijnt na rust
- Misselijkheid en braken: vaak in de eerste dagen na een kuur
- Haaruitval: niet alleen op het hoofd, maar ook van wenkbrauwen en wimpers
- Veranderingen in de mond: zoals zweertjes of een droge mond
- Veranderingen aan handen en voeten: zoals roodheid, pijn, gevoeligheid of schilfering van de huid
- Tintelingen of een doof gevoel in vingers of tenen
- Verminderde eetlust en gewichtsverlies
- Concentratieproblemen, ook wel “chemo-hersenen” genoemd
Klachten aan de handen en voeten, zoals roodheid, een branderig gevoel of pijnlijke huid, kunnen een signaal zijn van een huidreactie die samenhangt met de behandeling. Bij bepaalde chemotherapeutische middelen, zoals capecitabine en fluorouracil, kan dit passen bij hand-voetsyndroom (HVS). Bij bepaalde doelgerichte therapieën, zoals VEGFR-remmers of multikinase-TKI’s, kan een vergelijkbare maar andere reactie optreden: de hand-voet huidreactie (HFSR). Hoewel de klachten op elkaar kunnen lijken, gaat het om twee verschillende bijwerkingen met elk een eigen oorzaak. Meer informatie hierover vind je op https://www.handvoetsyndroom.nl/. Merk je dit soort klachten op, bespreek ze dan met je oncoloog of verpleegkundig specialist.
Hoe lang duren bijwerkingen van chemotherapie?
Hoe lang bijwerkingen van chemotherapie duren, verschilt per klacht en per persoon. Sommige bijwerkingen verdwijnen binnen enkele dagen na een kuur, terwijl andere weken of zelfs maanden kunnen aanhouden. Een deel van de klachten trekt weg zodra de behandeling stopt, maar sommige effecten kunnen langer merkbaar blijven.
Misselijkheid verdwijnt bij veel mensen binnen een paar dagen. Vermoeidheid kan echter aanhouden, soms ook na het afronden van de chemotherapie. Haaruitval groeit bij de meeste mensen terug na de behandeling, al kan dit maanden duren.
Klachten zoals tintelingen in handen of voeten, of huidveranderingen, kunnen in sommige gevallen langer aanhouden. Als je merkt dat klachten niet afnemen of juist erger worden, is het verstandig dit te bespreken met je oncoloog of verpleegkundig specialist. Zij kunnen beoordelen of aanpassing van de behandeling nodig is.
Wat zijn de bijwerkingen van chemotherapie op het immuunsysteem?
Chemotherapie kan het immuunsysteem verzwakken doordat het witte bloedcellen aantast. Witte bloedcellen beschermen je lichaam tegen infecties. Als hun aantal daalt, ben je tijdelijk gevoeliger voor bacteriën en virussen. Dit wordt ook wel neutropenie genoemd: een daling van een bepaald type witte bloedcel.
Een verzwakt immuunsysteem betekent dat gewone infecties, zoals een verkoudheid of een wond, sneller ernstig kunnen worden. Koorts kan in deze periode een teken zijn van een infectie die medische aandacht nodig heeft.
Je behandelteam houdt tijdens de chemotherapie je bloedwaarden in de gaten, zodat ze tijdig kunnen ingrijpen als dat nodig is. Het is belangrijk om koorts, rillingen of andere tekenen van infectie direct te melden aan je oncoloog of verpleegkundig specialist, ook buiten kantooruren.
Welke bijwerkingen van chemotherapie zijn gevaarlijk?
De meeste bijwerkingen van chemotherapie zijn vervelend maar beheersbaar. Er zijn echter situaties waarin je snel contact moet opnemen met je behandelteam of zelfs naar de spoedeisende hulp moet gaan. Dit geldt onder andere bij hoge koorts, ernstige infecties, aanhoudend bloeden of heftige pijn.
Neem direct contact op met je behandelteam of ziekenhuis als je een of meer van de volgende klachten ervaart:
- Koorts boven 38,5 graden Celsius
- Ernstige kortademigheid of pijn op de borst
- Aanhoudend bloeden dat niet stopt
- Hevige buikpijn of braken waarbij je niets kunt binnenhouden
- Plotselinge verwardheid of bewustzijnsverlies
- Ernstige huidreacties, zoals blaren of open wonden
Ook ernstige klachten aan handen of voeten, zoals grote blaren, open wonden of hevige pijn die het lopen of dagelijkse activiteiten belemmert, verdienen aandacht. Je hoeft zelf geen ernstgraad te bepalen: als iets je opvalt of zorgen baart, is dat al reden genoeg om contact op te nemen. Wacht niet af, maar neem contact op met je behandelteam.
Hoe kunnen bijwerkingen van chemotherapie worden verlicht?
Bijwerkingen van chemotherapie kunnen in veel gevallen worden verlicht of beter beheersbaar worden gemaakt. Er zijn ondersteunende behandelingen, aanpassingen in leefstijl en praktische maatregelen die kunnen helpen. Wat werkt, verschilt per persoon en per klacht.
Enkele algemene aandachtspunten die kunnen bijdragen aan minder ongemak:
- Rust en beweging in balans: te veel rust kan vermoeidheid verergeren, lichte beweging kan helpen
- Voeding: kleine, frequente maaltijden kunnen misselijkheid verminderen
- Mondverzorging: regelmatig spoelen en een zachte tandenborstel gebruiken bij mondzweertjes
- Huidverzorging: zachte, parfumvrije crèmes kunnen een droge of gevoelige huid aan handen en voeten verzachten
- Beschermend schoeisel: comfortabele, goed passende schoenen kunnen druk op pijnlijke voeten verminderen
Bespreek altijd met je behandelteam welke maatregelen voor jouw situatie geschikt zijn. Je oncoloog of verpleegkundig specialist kan je ook doorverwijzen naar ondersteunende zorg, zoals een diëtist, dermatoloog of fysiotherapeut.
Zijn bijwerkingen bij elke chemotherapiekuur hetzelfde?
Nee, bijwerkingen zijn niet bij elke chemotherapiekuur hetzelfde. Welke bijwerkingen je ervaart, hangt sterk af van het type chemotherapeutisch middel, de dosering, de combinatie met andere medicijnen en jouw persoonlijke gezondheid. Zelfs bij dezelfde behandeling kunnen twee mensen heel verschillende ervaringen hebben.
Sommige chemotherapeutische middelen geven meer kans op misselijkheid, terwijl andere vaker leiden tot huidklachten of tintelingen in handen en voeten. Zo zijn capecitabine en fluorouracil bekende veroorzakers van hand-voetsyndroom (HVS). Bij doelgerichte therapieën, zoals VEGFR-remmers of multikinase-TKI’s, kan een andere huidreactie optreden: de hand-voet huidreactie (HFSR). Deze heeft een andere oorzaak en een ander verloop dan HVS. Ook de cumulatieve dosis, dus de totale hoeveelheid die je in de loop van de behandeling krijgt, kan invloed hebben op de ernst van bijwerkingen.
Sommige mensen zijn terughoudend om klachten te melden, uit angst dat dit gevolgen heeft voor hun behandeling. Toch is het belangrijk om nieuwe, aanhoudende of toenemende klachten aan handen en voeten tijdig te bespreken, ook als ze in eerste instantie mild lijken. Je oncoloog of verpleegkundig specialist kan samen met jou bekijken wat er aan de hand is en wat er nodig is. Een dosisaanpassing, een tijdelijke behandelonderbreking of een ander geneesmiddel zijn mogelijkheden die je oncoloog kan beoordelen. Het is nooit verstandig om zelf medicatie aan te passen of te stoppen.
Heb je vragen over welke bijwerkingen bij jouw specifieke behandeling kunnen horen? Je oncoloog of verpleegkundig specialist kan je uitleggen wat je kunt verwachten en wanneer je contact moet opnemen. Schrijf je vragen van tevoren op, zodat je er niets van vergeet tijdens het gesprek.
Merk je veranderingen op aan je handen of voeten, zoals roodheid, pijn, gevoeligheid of huidveranderingen? Meld dit tijdig bij je oncoloog of verpleegkundig specialist. Hoe eerder klachten worden herkend, hoe beter ze kunnen worden begeleid.
