Chemotherapie kan de huid op verschillende manieren aantasten. Veel mensen die chemotherapie krijgen, merken dat hun huid droger, gevoeliger of geïrriteerder wordt. Sommigen krijgen uitslag of veranderingen aan de handen en voeten. Hoe erg de huidklachten zijn, verschilt per persoon en per type chemotherapie. In dit artikel lees je welke huidklachten bij chemotherapie kunnen voorkomen, waardoor ze ontstaan en wat je eraan kunt doen.

Welke soorten huidproblemen komen het meest voor bij chemotherapie?

De meest voorkomende huidklachten door chemotherapie zijn droge huid, roodheid, jeuk, gevoeligheid voor zonlicht en huiduitslag. Sommige mensen merken ook veranderingen aan hun handen en voeten, zoals roodheid, pijn of blaren. Die klachten kunnen passen bij het hand-voetsyndroom (HVS), een bijwerking die kan optreden bij bepaalde chemotherapeutische middelen. Het is belangrijk om HVS niet te verwarren met de hand-voet huidreactie (HFSR), die kan optreden bij bepaalde doelgerichte therapieën. Beide aandoeningen geven klachten aan handen en voeten, maar ze hebben een andere oorzaak en een ander patroon. Verderop in dit artikel lees je meer over dit onderscheid.

Hieronder staan de huidproblemen die het vaakst voorkomen bij mensen die chemotherapie krijgen:

• Droge, schilferende huid: de huid verliest vocht en kan ruw of strak aanvoelen.
• Roodheid en irritatie: de huid kan gevoelig worden en snel rood kleuren.
• Jeuk: een vervelende bijwerking die de huid nog kwetsbaarder kan maken als je krabt.
• Huiduitslag: sommige chemotherapeutische middelen veroorzaken puistjes of vlekken op de huid.
• Gevoeligheid voor de zon: de huid reageert sneller op zonlicht, wat kan leiden tot verbranding.
• Veranderingen aan handen en voeten: roodheid, zwelling, pijn of blaren. Afhankelijk van de oorzaak kan dit passen bij het hand-voetsyndroom (HVS), dat kan optreden bij bepaalde chemotherapeutische middelen, of bij de hand-voet huidreactie (HFSR), die kan optreden bij bepaalde doelgerichte therapieën.
• Nagelproblemen: nagels kunnen brozer worden, verkleuren of loslaten.

Niet iedereen krijgt al deze klachten. Welke bijwerkingen je ervaart, hangt onder andere af van het type chemotherapie dat je krijgt en hoe jouw lichaam daarop reageert.

Waarom tast chemotherapie de huid aan?

Chemotherapie werkt door snel delende cellen aan te pakken, zoals kankercellen. Maar ook de cellen van de huid delen zich snel. Daardoor worden huidcellen soms ook geraakt door de behandeling, wat kan leiden tot bijwerkingen zoals droge huid, irritatie of huiduitslag.

De huid bestaat uit verschillende lagen. De buitenste laag, de epidermis, vernieuwt zich voortdurend. Chemotherapie kan dit vernieuwingsproces verstoren, waardoor de huid minder goed in staat is zichzelf te beschermen en te herstellen. Dat maakt de huid kwetsbaarder voor uitdroging, infecties en irritatie.

Sommige chemotherapeutische middelen tasten ook de talgklieren en zweetklieren aan. Die klieren zorgen normaal voor een beschermende vetlaag op de huid. Als die laag wegvalt, droogt de huid sneller uit.

Bij bepaalde chemotherapeutische middelen, zoals capecitabine of fluorouracil, kunnen de bloedvaten in de handpalmen en voetzolen extra gevoelig worden. Dit kan leiden tot roodheid, pijn en blaren — klachten die kunnen passen bij het hand-voetsyndroom (HVS). Een andere aandoening, de hand-voet huidreactie (HFSR), heeft een vergelijkbaar klachtenpatroon maar wordt niet veroorzaakt door chemotherapie, maar door bepaalde doelgerichte therapieën, zoals VEGFR-remmers of multikinase-remmers. Het onderscheid is belangrijk, omdat de behandeling en begeleiding van beide aandoeningen kunnen verschillen.

Hoe ernstig kunnen huidklachten door chemotherapie worden?

Huidklachten door chemotherapie variëren van mild tot ernstig. Lichte klachten zoals een droge huid of wat roodheid zijn vervelend maar goed te beheersen. Ernstigere klachten, zoals open wonden, blaren of hevige pijn aan handen of voeten, kunnen het dagelijks leven flink beïnvloeden en vragen om aandacht van je behandelteam.

Artsen gebruiken een schaal om de ernst van bijwerkingen in te delen. Bij huidklachten door chemotherapie wordt soms gesproken over graad 1 tot en met graad 3 of 4. Graad 1 betekent lichte roodheid of droogheid zonder pijn; bij hogere graden is er sprake van meer uitgesproken klachten, zoals pijn, blaren of moeite met dagelijkse activiteiten zoals lopen of schrijven. Je hoeft zelf niet te bepalen bij welke graad jouw klachten horen — dat is aan je oncoloog of verpleegkundig specialist.

Het is belangrijk om huidveranderingen goed in de gaten te houden en ze tijdig te bespreken, ook als ze in eerste instantie mild lijken. Soms zijn klachten aan handen en voeten een vroeg signaal dat de behandeling bijstelling nodig heeft. Sommige mensen zijn terughoudend om klachten te melden, uit bezorgdheid dat dit gevolgen heeft voor hun behandeling. Toch is het juist belangrijk om dit te doen: je oncoloog en verpleegkundig specialist kunnen samen met jou bekijken wat nodig is. Als de klachten daartoe aanleiding geven, kan de oncoloog beoordelen of een dosisaanpassing, een tijdelijke behandelonderbreking of een ander geneesmiddel een optie is. Dit is altijd een medische beslissing — pas nooit zelf je medicatie aan en stop er niet mee zonder overleg.

Wat helpt tegen droge en geïrriteerde huid tijdens chemotherapie?

Een goede huidverzorging tijdens chemotherapie kan helpen om klachten te verminderen of te voorkomen. Denk aan het gebruik van milde, parfumvrije zeep, het regelmatig insmeren met een rijke vochtinbrengende crème en het beschermen van de huid tegen zon en kou. Vraag je behandelteam welke producten geschikt zijn voor jouw situatie.

Praktische tips voor de huidverzorging tijdens chemotherapie:

• Smeer je huid meerdere keren per dag in met een vochtinbrengende crème, bij voorkeur direct na het wassen.
• Gebruik lauw water in plaats van heet water bij douchen of wassen, want heet water droogt de huid extra uit.
• Kies voor zachte, niet-schurende kleding die de huid niet irriteert.
• Bescherm je huid tegen de zon met kleding of een zonnebrandcrème met een hoge factor.
• Vermijd parfum, alcohol en andere irriterende stoffen in verzorgingsproducten.
• Draag comfortabele, goed passende schoenen om druk op de voeten te verminderen.

Heb je last van huiduitslag of andere specifieke huidklachten? Bespreek dit altijd met je oncoloog of verpleegkundig specialist voordat je zelfstandig iets probeert. Sommige klachten vragen om gerichte medische begeleiding.

Welke huidklachten verdwijnen na het stoppen met chemotherapie?

Veel huidklachten die ontstaan door chemotherapie zijn tijdelijk. Na het afronden van de behandeling herstelt de huid zich bij de meeste mensen geleidelijk. Droge huid, roodheid en jeuk verdwijnen vaak na verloop van tijd. Klachten aan de handen en voeten, zoals die bij het hand-voetsyndroom, nemen bij veel mensen ook af nadat de behandeling is gestopt of aangepast.

Toch is herstel niet voor iedereen hetzelfde. Sommige mensen merken dat hun huid langere tijd gevoeliger blijft dan voor de behandeling. In zeldzame gevallen kunnen bepaalde veranderingen, zoals nagelproblemen of pigmentveranderingen, langer aanhouden.

Heb je na het stoppen met chemotherapie nog steeds last van huidklachten? Bespreek dit dan met je oncoloog of verpleegkundig specialist. Het is nuttig om veranderingen bij te houden, zodat je er tijdens een volgend gesprek gericht over kunt praten. Je hoeft huidklachten niet zelf te beoordelen of te negeren. Je behandelteam kan je helpen begrijpen wat je klachten betekenen en wat er eventueel aan gedaan kan worden.